نصب صحیح پمپ آب خانگی باعث میشود هدر رفت فشار آب و برق به صورت بهینه تری مصرف شود. در بسیاری از ساختمانها افت فشار آب مشکل شایع است؛ این معضل با نصب پمپ آب خانگی قابل حل است. برای انتخاب و نصب درست پمپ، باید ابتدا با انواع پمپها و نیاز سیستم آبرسانی آشنا شویم. در ادامه، ابتدا با انواع پمپهای آب خانگی (جتی، سانترفیوژ و تقویتی) آشنا میشویم و سپس مراحل نصب پمپ بدون مخزن و نصب پمپ با مخزن (منبع تحت فشار) را گام به گام بررسی میکنیم. پس از آن، تجهیزات و اتصالات لازم و نکات مهم ایمنی و نگهداری را مرور میکنیم.
شناخت انواع پمپهای آب خانگی و ساختمانی
قبل از نصب پمپ، بهتر است بدانیم چند دسته پمپ خانگی وجود دارد و هر کدام چه کاری انجام میدهند. پمپهای خانگی بر اساس عملکرد و کاربرد به سه گروه اصلی تقسیم میشوند: پمپهای جتی (پمپ فشارقوی)، پمپهای گریز از مرکز یا بشقابی و پمپهای تقویتی (بوستر پمپ). هر یک از این پمپها ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند:
- پمپهای جتی: این پمپها برای افزایش فشار آب طراحی شدهاند. آب در این پمپ از داخل یک دیافراگم عبور کرده و فشار آن افزایش مییابد. پمپهای جتی معمولاً دو لولهی ورودی و خروجی دارند و توانایی مکش آب از عمق چاه را نیز دارند. مزیت اصلی آنها افزایش فشار آب خروجی است و به ویژه در ساختمانهای چند طبقه کاربرد دارد.
- پمپهای گریز از مرکز: این پمپها یک پروانه چرخان دارند که با نیروی گریز از مرکز، آب را از مرکز به محیط پمپاژ میکند. کاربری آنها ساده و راندمانشان بالا است. معمولاً از این پمپها برای تأمین آب مصرفی خانگی، آبیاری و پمپاژ آب استخر استفاده میشود.
- پمپهای تقویتی: این پمپها در مکانهایی نصب میشوند که فشار آب شهر کافی نیست و نیاز به افزایش فشار دارد. مثلاً در ساختمانهای بلند یا مناطقی که فشار آب کم است، یک بوستر پمپ پس از مسیر ورودی آب نصب میشود تا فشار را در حد مطلوب برساند.
پمپ جتی ۱ اسب پنتاکس (ایتالیا)
یکی از پمپهای محبوب در بازار ایران، پمپ آب جتی پنتاکس 1 اسب ساخت ایتالیا است. این پمپ بدنهای از چدن ضد زنگ دارد و پروانهی آن از برنج یا نوریل است. در مدل تک فاز، توان برابر ۰٫۷۴ کیلووات، معادل ۱ اسب بخار و حداکثر فشار خروجی آن حدود ۷ بار، معادل حدود ۴۸ متر هد است. بدنهی مستحکم و کیفیت ساخت بالای این پمپ باعث شده کاربرد گستردهای در ساختمانهای مسکونی و حتی مصارف صنعتی داشته باشد.
محدودیت اصلی این نوع پمپ، دبی نسبتاً پایین آن است (حداکثر حدود ۶۰ لیتر بر دقیقه)، بنابراین برای انتقال آب در ارتفاعهای بسیار بالا یا مصارفی که حجم زیاد آب بخواهند، بهتر است از پمپهای دیگر استفاده شود. بههرحال، پمپ ۱ اسب پنتاکس به دلیل کیفیت ساخت و قابل اطمینان بودن، در نصب پمپ خانگی ساختمانهای معمولی بسیار پرطرفدار است.
پمپهای سانترفیوژ (بشقابی)
این پمپها عملکردی ساده و مشابه پمپهای صنعتی دارند. یک پروانه یا پره فلزی با سرعت بالا آب را جذب و با فشار به خروجی منتقل میکند. اغلب به آنها «پمپ بشقابی» گفته میشود. پمپهای بشقابی برای ظرفیتهای متوسط آب مصرفی مناسب بوده و نگهداری سادهتری دارند. آنها معمولاً در سیستمهای آبیاری خانگی، تأمین آب پارکها و باغچه یا حتی در برخی کاربردهای صنعتی استفاده میشوند. مزیت این پمپها نسبت به پمپهای جتی، دبی بالاتر و راه اندازی سادهتر است. با این حال، آنها برای مکش از چاههای عمیق مناسب نیستند و نیاز دارند که آب ورودی بهشکل مداوم تامین شود.
پمپهای تقویتی (بوستر پمپ)
این دسته برای تقویت فشار آب موجود طراحی شدهاند. فرض کنید آب شهری به اندازهای ضعیف است که طبقات بالای یک آپارتمان بالا نمیتواند فشار کافی داشته باشد. در چنین حالتی یک بوستر پمپ آب همراه با مخزن تحت فشار نصب میشود تا فشار آب را افزایش دهد. بوستر پمپ معمولاً چندین پمپ با یک سیستم کنترل دارند تا فشار ثابت و یکنواخت را در شبکه توزیع کنند. پمپهای تقویتی برای ساختمانهای بزرگ و سیستمهای چند طبقه بسیار مفیدند زیرا حتی نوسانات جزئی فشار را نیز تا حد زیادی حذف میکنند.
در مجموع، انتخاب نوع پمپ خانگی بستگی به نیاز ساختمان و سیستم لولهکشی آن دارد. بعد از آشنایی با انواع پمپ، به سراغ مراحل نصب صحیح آن میرویم تا نصب بدون اشکال و ایمنی انجام شود.
مراحل نصب پمپ آب خانگی بدون مخزن
نصب پمپ آب بدون مخزن نسبتا ساده اما رعایت دقیق چند نکته کلیدی بسیار مهم است. در ادامه این مراحل را به ترتیب توضیح میدهیم:
- ابتدا باید یک مکان مناسب و مسقف برای پمپ انتخاب کنید.
- محل نصب باید دور از تابش مستقیم خورشید و باران باشد تا از آسیب به موتور جلوگیری شود. سطح زیر پمپ کاملاً صاف و تراز باشد.
- معمولاً توصیه میشود یک شاسی یا پایه محکم زیر پمپ قرار گیرد تا لرزشهای موتور را جذب کند و پمپ با زمین بهصورت مستقیم در تماس نباشد.
- پس از آماده سازی محل، پمپ را در مسیر اصلی لوله کشی ساختمان نصب میکنند. ابتدا جریان آب ورودی را قطع کرده و سپس پمپ را در مسیر لوله قرار دهید.
- اتصالات لولههای ورودی و خروجی پمپ باید هم قطر یا اندکی بزرگتر از ورودیهای پمپ باشند تا مکش بهخوبی انجام گیرد.
- نکته کلیدی این است که لوله مکش (ورودی پمپ) حتماً آب بندی شود تا از ورود هوا و ایجاد خلأ جلوگیری شود.یک لوله مستقم با حداقل طول معادل ۵ برابر قطر لوله مکش باید قبل از خود پمپ کشیده شود تا فرایند مکش بهبود یابد.
- آچار و نوار تفلون را برای آب بندی دقیق اتصالات فراموش نکنید.
مرحله بعدی نصب شیر یک طرفه پس از خروجی پمپ است. کارکرد این شیر جلوگیری از برگشت آب در مسیر پمپ است. به عبارت دیگر، وقتی پمپ خاموش است یا فشار آب شهری بیشتر میشود، شیر یک طرفه از ورود فشار مجدد به پمپ و چرخش معکوس آب جلوگیری میکند.
نصب این شیر بلافاصله پس از خروجی پمپ توصیه میشود تا پمپ در مقابل فشار اضافی محافظت شود. علاوه بر آن، اگر فشار آب زیاد میشود یا نیاز به تنظیم فشار دارید، میتوانید از یک شیر فشار یا دریچه تنظیم فشار پس از شیر یک طرفه استفاده کنید تا امکان تنظیم نرخ جریان فراهم شود.
در مرحله نهایی، پس از اتصالات مکانیکی، اتصالات برق و کنترل را انجام دهید. کابل برق پمپ را به پریز یا جعبه فیوز تکفاز استاندارد متصل کنید. حتماً از متخصص برق کمک بگیرید تا سیم کشی با رعایت نکات ایمنی و کلیدهای حفاظتی انجام شود. پس از نصب کامل، پمپ را تست کنید: برق را وصل کنید و مطمئن شوید پمپ با صدای طبیعی و بدون لرزش اضافی کار میکند. فشار خروجی آب را با فشار مورد نیاز ساختمان مقایسه کنید و در صورت لزوم، شیر تنظیم یا کلید اتوماتیک را کالیبره کنید.
مراحل نصب پمپ آب خانگی با مخزن (منبع تحت فشار)
نصب پمپ آب به همراه منبع انبساط یا همان مخزن تحت فشار، موجب میشود پمپ کمتر روشن و خاموش شود و فشار خروجی یکنواخت بماند. در این روش چند گام اضافه وجود دارد. ابتدا محل نصب پمپ و مخزن باید هموار و دور از آفتاب و باران باشد، و حتما پمپ پایینتر از مخزن قرار گیرد تا فشار مکش مثبت بماند. یعنی سطح ورودی پمپ باید نزدیک سطح آب مخزن باشد تا از ایجاد خلأ و کاویتاسیون جلوگیری شود.
سپس لوله کشی اصلی شهر پس از کنتور به یک تقسیم و بای پس تقسیم میشود. مسیر بای پس (مسیر دور زدن پمپ) این امکان را میدهد که در صورت خراب شدن پمپ یا قطعی برق، آب شهری با فشار کم، حداقل نیاز طبقات را تامین کند. در مسیر لوله کشی مخزن نیز حتماً فیلتر یا صافی (هوزینگ) نصب میشود تا ذرات معلق به داخل مخزن وارد نشوند. وجود یک شیر فلکه قبل از منبع برای قطع جریان در مواقع سرویسدهی ضروری است.
بعد از آمادهسازی محل لوله کشی، پمپ را در محل خود نصب و فیکس کنید. لوله خروجی پمپ را به مخزن متصل کنید. حتماً شیر یک طرفهای بین خروجی پمپ و منبع قرار دهید تا از برگشت آب به پمپ جلوگیری شود. همچنین پس از نصب شیر یک طرفه و قبل از لوله ورودی ساختمان، یک پنج راهی نصب میگردد. این پنج راهی معمولاً شامل اتصال ورودی ساختمان، کلید اتومات، مانومتر فشار و اتصال به منبع تحت فشار است. به این ترتیب همه کنترلهای پمپ در یک نقطه تعبیه میشوند. تغذیه مخزن را از خروجی پمپ انجام میدهند. در انتخاب حجم مخزن تحت فشار دقت کنید. معمولا برای هر واحد مسکونی ۴ نفره، مخزنی حدود ۸ تا ۱۶ لیتر کافی است تا تعداد استارت پمپ کاهش یابد
اگر مخزن کوچکتر باشد، پمپ بیشتر روشن و خاموش میشود که موجب مصرف برق بیشتر و فرسایش زودرس پمپ میشود. همچنین مخزن را در مکانی تراز و تمیز نصب کنید تا حتی الامکان از رشد جلبک در آن جلوگیری شود. برای محافظت بهتر از آب داخل مخزن، مدلهای سهلایه توصیه میشود.
در نهایت، برق و کنترل پمپ و منبع را وصل کنید و سیستم را امتحان کنید. برق را وصل کرده و مطمئن شوید پمپ پس از پر شدن مخزن با فشار تنظیم شده، خاموش و در کاهش فشار (مثلا پس از مصرف آب) مجدد روشن میشود. فشار منبع تحت فشار را به میزان توصیه شده (معمولاً ۱٫۵ تا ۲ بار کمتر از فشار فعالسازی پمپ) تنظیم کنید. هر سوپاپ اطمینان و فیلتر نصب شده را بررسی کنید. پس از راهاندازی اولیه، با چند بار مصرف آب و باز و بسته کردن شیرهای ساختمان، عملکرد صحیح مخزن تحت فشار و هماهنگی آن با پمپ را کنترل کنید. اجرای این مراحل به شما اطمینان میدهد که سیستم پمپ آب با مخزن به درستی کار کرده و فشار مطمئن و یکنواختی را در تمام واحدها فراهم میکند.
تجهیزات و اتصالات مورد نیاز در نصب پمپ آب
در هر دو روش نصب، تجهیزاتی وجود دارند که نصب صحیح پمپ را تضمین میکنند. ابتدا باید شیرآلات ضروری را نام برد: شیر یکطرفه همانطور که گفته شد، از برگشت آب به پمپ جلوگیری میکند. همچنین شیر فلکه یا شیر کشویی در مسیر آب به کار میرود تا در زمان تعمیرات یا تعویض قطعات بتوان جریان را قطع کرد. پیشنهاد میشود یک شیر فلکه در ورودی و یک شیر فلکه در خروجی پمپ تعبیه شود.
تمامی اتصالات باید با نوار تفلون آب بندی شوند تا از نشت آب جلوگیری شود. همچنین در مسیر ورودی پمپ، یک صافی یا هوزینگ قرار داده میشود تا ذرات شن و رسوبات وارد پمپ نشوند. در بسیاری از نقشههای استاندارد نصب پمپ، فیلتر ورودی قبل از شیرهای قطع کننده و قبل از لوله کشی منبع نصب میشود. یکی از مهمترین تجهیزات اضافه، منبع تحت فشار (مخزن انبساط) به همراه کلید اتومات (پرشرسوئیچ) و مانومتر فشار است. منبع تحت فشار، فشار آب را در خود ذخیره میکند تا پمپ به طور دائم روشن نشود و شوک فشار کاهش یابد.
کلید اتومات روی لوله خروجی نصب شده و وقتی فشار به حد تنظیم شده رسید، پمپ را خاموش و با افت فشار دوباره روشن میکند. مانومتر یا فشارسنج نیز کاربر را از فشار سیستم آگاه میسازد. همه این سه منبع، ائم از کلید اتومات و مانومتر معمولاً در کنار هم و بعد از شیر یکطرفه نصب میشوند. شاسی یا پایه پمپ نیز یک تجهیزات مهم است. از آنجایی که موتور پمپ لرزش دارد، نصب پمپ باید روی یک پایه محکم و تراز باشد تا لرزش اضافی به سازه منتقل نشود.
اغلب بین پمپ و فونداسیون از صفحهای فلزی یا بتنی استفاده میشود که توسط ملات سیمان تراز میشود. در برخی سیستمها از لرزهگیر بین پایه و پمپ استفاده میکنند تا کوبش کمتری منتقل شود. در نهایت، تجهیزات ایمنی مانند شیر اطمینان فشار در مسیر خروجی نیز نصب میشود تا در صورت فشار بیش از حد، جریان آزاد شده و از صدمه به پمپ جلوگیری شود.
برای نصب پمپهای قدرت بالا یا پمپهای سه فاز معمولاً از کنتاکتور و مدار فرمان جهت قطع و وصل برق استفاده میکنند. با فراهم کردن همه این لوازم ائم از شیر یکطرفه، شیر فلکه، صافی ورودی، منبع تحت فشار، کلید اتومات، مانومتر، شاسی ضد لرزش و شیر اطمینان، نصب پمپ آب خانگی کامل و ایمن خواهد بود. این قطعات نه تنها نصب را حرفهای میکنند بلکه از استهلاک زودهنگام پمپ جلوگیری میکنند.
نکات ایمنی و نگهداری پمپ آب خانگی
پس از نصب پمپ، باید به طور منظم نکات ایمنی را رعایت و پمپ را نگهداری کنید. اولاً، محل نصب پمپ حتماً باید خشک، مسقف و عایق باشد. از نفوذ باران و تابش مستقیم آفتاب به موتور پمپ جلوگیری شود. هرگز پمپ را در محیطهای خیلی مرطوب یا نمناک راه اندازی نکنید. در فصول سرد، بهخصوص زمستان، پمپ در معرض یخ زدگی است؛ بنابراین لولهها و خود پمپ را عایق کنید تا در اثر انجماد آسیب نبیند.
ثانیاً، سیستم لوله کشی به گونهای باشد که از گیر کردن هوا جلوگیری شود. هرگونه خم تند یا زانویی اضافی در مسیر مکش باعث به دام افتادن هوا و کاهش مکش میشود. لوله مکش باید عریض، مستقیم و کاملاً آب بندی شده باشد. از تست شعله برای اطمینان از آب بندی لوله کشی مکش میتوان استفاده کرد؛ در محلهای نشست شعله به سمت داخل کشیده میشود که نشانه نشتی است.
ثالثاً، به حجم و نوع مخزن آب توجه کنید. اگر از منبع تحت فشار استفاده میکنید، حجم مخزن باید متناسب با تعداد واحدها باشد تا دفعات روشن/خاموش پمپ کم شود. همچنین مخزن استاندارد احتمال رشد جلبک در آب را کاهش میدهد.
چهارماً، اتصالات و قطعات نصب شده را هر چند وقت یک بار چک کنید. پیچ و مهرههای پایه پمپ ممکن است به مرور شل شوند؛ قبل از روشن کردن دوباره پمپ پس از مدتی کار نکردن، پمپ را از نظر اتصالات، سایش بلبرینگها و درست کار کردن سوپاپها کنترل کنید. صافی ورودی را نیز تمیز کنید چون گرفتگی آن باعث کاهش شدت پمپ میشود. در نهایت، به الکتروموتور پمپ توجه داشته باشید. اگر همیشه پمپ داغ میکند یا بیش از حد برق میکشد، سریع خاموشش کنید و دلیل را پیدا کنید. ممکن است فشار بالا، گرفتگی لوله یا خرابی خازن باشد. رعایت این نکات ساده میتواند عمر مفید پمپ را به طرز چشمگیری افزایش دهد و از خرابیهای ناگهانی جلوگیری کند.
نتیجه گیری
نصب پمپ آب خانگی در ساختمان، کاری حساس است که نیازمند دقت فراوان در هر مرحله میباشد. در این راهنما آموختیم که ابتدا باید نیاز سیستم آبرسانی را بشناسیم و نوع پمپ مناسب (جتی، بشقابی یا تقویتی) را انتخاب کنیم. سپس با یک پایه محکم و محل نصب صحیح، پمپ را در مسیر لوله اصلی نصب نمودیم. لولههای مکش و رانش باید عریض، مستقیم و کاملاً آببندی شده باشند تا جریان آب بدون از دست رفتن هوا برقرار شود. نصب شیر یک طرفه و شیر فلکه در محلهای مناسب، از برگشت آب و آسیب به پمپ جلوگیری میکند.
استفاده از منبع تحت فشار و کلید اتومات، فشار یکنواخت و تعدد استارت کمتر پمپ را تضمین کرده و عمر مفید آن را بالا میبرد. مهمتر از همه این است که قبل از نصب پمپ، مسیر لوله کشی ساختمان را بازرسی کنیم تا هیچ گرفتگی یا مانعی وجود نداشته باشد. اغلب افت فشار آب ساختمان به دلیل وجود صافیهای کثیف یا لولههای زنگزده رخ میدهد. در صورتی که پس از اطمینان از مسیر لولهکشی، هنوز فشار آب پایین باشد، بهترین راه حل همراه شدن با متخصصان نصب پمپ خانگی و انتخاب پمپ مناسب است. رعایت اصول نصب و نگهداری پمپ، تضمینی است بر عملکرد مطمئن سیستم آبرسانی خانه شما.
سؤالات متداول
۱. برای نصب پمپ آب چه نکاتی باید رعایت شود؟
اول محل مناسبی انتخاب کنید. محل نصب پمپ باید سقفدار و خشک باشد تا موتور از باران یا گرد و غبار محافظت شود. پایهی پمپ باید تراز و ثابت باشد تا از لرزشهای اضافی جلوگیری شود. حتماً شیر یکطرفه پس از پمپ نصب کنید که آب وقتی پمپ خاموش است به داخل آن بازنگردد.
۲. چرا باید پمپ آب پایینتر از منبع آب نصب شود؟
نصب پمپ در ارتفاع پایینتر از سطح مخزن، موجب ایجاد فشار مکش مثبت میشود. این یعنی آب به راحتی وارد پمپ میشود و از ایجاد خلأ یا کاهش فشار جلوگیری میشود. در واقع اگر پمپ بالاتر از مخزن نصب شود، در هنگام روشن شدن پمپ، هوا وارد لوله مکش میشود و پمپ توانایی خود را از دست میدهد و پدیده کاویتاسیون رخ میدهد.
۳. نصب منبع تحت فشار در سیستم چه فایدهای دارد؟
منبع تحت فشار نقش بالشتک فشار را دارد. وقتی پمپ روشن میشود و منبع پر میشود، منبع تحت فشار آب را با فشار معینی ذخیره میکند. در نتیجه وقتی مصرف زیاد باشد یا شیرها بسته و باز شوند، به جای اینکه پمپ هر بار استارت بزند، آب ذخیره شده از منبع تأمین میشود. این کار باعث میشود پمپ با دفعات کمتری روشن و خاموش شود و فشار آب یکنواختتر بماند.
۴. پمپ جتی چه تفاوتی با پمپ بشقابی دارد؟
پمپ جتی و پمپ بشقابی از نظر عملکرد با هم متفاوتند. پمپ جتی برای افزایش فشار آب استفاده میشود و میتواند آب را از اعماق بیشتری بکشد. پمپ بشقابی از یک پروانه ساده استفاده میکند و برای انتقال آب در مقادیر بالاتر و در ارتفاع کمتر مناسب است. به عبارت دیگر، پمپ جتی فشار بیشتری تولید میکند و توان مکش از عمق را دارد، ولی دبی آن کمتر است؛ در حالی که پمپ بشقابی دبی بالاتری دارد ولی برای مکش عمق زیاد طراحی نشده است.
۵. چگونه عمر پمپ آب را افزایش دهیم؟
رعایت چند نکته ساده عمر پمپ را طولانی میکند. اول اینکه حتما از منبع تحت فشار استفاده کنید تا تعداد استارتهای پمپ کاهش یابد. دوم اینکه اتصالات را دقیق آب بندی کنید و نگذارید هوا وارد سیستم شود. وجود هوا باعث کار زیاد پمپ و داغ شدن آن میشود. سوم، لوله مکش را کوتاه و مستقیم نگه دارید و از زانویی اضافی خودداری کنید تا فشار مکش منظم بماند. چهارم، پمپ را مرتباً بازدید کنید؛ بلبرینگها، الکتروموتور و شاسی را چک کنید که لق نباشد و گریسکاریشده باشد.
